Խուլիո Կորտասար, Խոսե́ք, դուք ունեք երեք րոպե

Տպել

Արգենտինացի գրող Խուլիո Կորտասարին (1914-1984) ճանաչում են ողջ աշխարհում, որպես նոր լատինաամերիկյան վեպի հիմնադիրներից մեկի, որպես նորարար-արձակագրի:
Ընթերցողին ավելի քիչ է հայտնի Կորտասար-բանաստեղծը, թեև նա բանաստեղծություններ գրել է ողջ կյանքում: Այս ժողովածուում ընդգրկվել են Կորտասարի` մինչև 1983 թ-ը ստեղծած բանաստեղծությունները, որոնք առաջին անգամ տպագրվել են գրողի մահից հետո` 1984-ին:
Ժողովածուն հայերեն թարգմանությամբ ներկայացվում է առաջին անգամ:




Բոլերո

Զուր է մտածելը,
Թե ես կարող եմ քեզ տալ ամեն ինչ`
սեր և երջանկություն,
ճամփորդություններ,երաժշտություն, խաղալիքներ:
Օ~, այո~, իհարկե,
ես քեզ տալիս եմ ամեն ինչ,
բայց միայն իմը` բավական չէ քեզ,
ինչպես բավական չէ և ինձ`
միայն քոնը:
Եվ այդպես` մենք երբեք չենք դառնա
ամուսնական զույգ,
քանզի հասկանում ենք,
որ միայն թվաբանության մեջ է,
որ մեկ գումարած մեկի արդյունքում` երկուս է:

Եվ ահա մի թերթիկ ևս,
նրա վրա գրված է`
<<Դու միշտ էլ իմ հայելին ես եղել>>,այսինքն`
որպեսզի ինձ տեսնեի, ես պետք է նայեի քեզ:
Եվ նորից մի պատառիկ`
Մենք դանդաղում ենք չսիրել,
մարմինները դանդաղում են դուրս պրծնել
սավաններից և գգվանքներից,
Բայց մեզնից յուրաքանչյուրը, առավոտյան,
նայելով հայելուն,
տեսնում է ինքն իրեն միայն,
չի նայում շուրջը,
չի նկատում մերկությունը մյուսի,
և ես չեմ սիրում քեզ, սիրելի’ս:


Տարեդարձից հետո
Ահա և բոլորը գնացին,
մնացին միայն կեղտոտ ափսեները,մոխրամանները,
և մենք՝ երկուսով,
ինչ հրաշալի է իմանալ,
որ դու
գիշերամուտին,
ինձ հետ մենակ ես մնացել,
դու չես հեռացել.
անկողինը բաց է,
և կրկին
ձգտում ենք իրար
և առավոտյան, նորից ծիծաղելով,
մենք արթնանում ենք միասին:


ժամանակագրություն Կեսարի համար
Դու կկառուցես հզոր մի քաղաք:
Եվ ճանապարհները հզոր այդ քաղաքի կհասնեն այլ քաղաքների,
այլ քաղաքների,
այդպես ժանտախտով հիվանդ առնետները
վարակում են այլ առնետների և մարդկանց:
Ամեն շնչավոր քո քաղաքում կփառաբանի քեզ,
դու կլինես մեծարված,
գովաբանված և մեծարված,
ինքդ կսկսես արտասանել քո անունը՝որպես անծանոթ՝ դադարելով նկատել տարբերությունը կուռքի և
մարդկանց միջև:
Հավանաբար երջանիկ կլինես,
Ինչպես ամեն տղամարդ կնոջ հետ,
ինչպես այդ քաղաքի ամեն բնակիչ
հավանաբար, գեղեցիկ կլինես,
ինչպես ամեն մի կուռք՝ քարե դեմքով ,
ինչպես ամեն առյուծ, որ թռչում է կրակե օղակի միջով,
և կկառուցես աշտարակը,
կլինես հանդիսախաղերի արվեստի հովանավորը,
և քո անունով կկոչեն ընտանիքներում
յուրաքանչյուր յոթերորդ երեխային.
Եվ մի՞թե մանրուք չէ, որ ստվերում աճում է բորբոսը,
չէ՞ որ գործարանները իրենց ծխով երկնքում գրում են
քո անվան սկզբնատառերը:
Կավճե շրջանակը կփակվի,
և գիշերվա քարանձավներում արդեն չեն նկարվի
փրկարար պատկերները:
Այժմ և հավիտյան՝ դու կդառնաս գերագույն քուրմը,
իսկ առավոտյան՝ ինքդ քո մատուցողը:
Դու կկանգնեցնես հզոր մի քաղաք,
ինչպես մրջյուններն են կառուցում մրջնաբույնը,
և կհասնես դու մինչ Ռումինիա:
Եվ հաղթանակած զորքերի վերադարձի առիթով՝
անչափ ուրախություն կլինի բոլոր գրառումներում:
Դա չի անցնի քո բնակության սահմաններից,
բայց կեսօրից մինչև կեսգիշեր
դու կկառուցես հզոր մի քաղաք,
քաղաք-սիրտ, քաղաք -հիշողություն,
քաղաք- անփառունակություն:
Մարդու քաղաքը կդառնա մարդ- քաղաք,
և կսկսեն պաշտպանել քեզ ինչ որ մարդիկ՝
այլ մարդկանցից,
մթությունները՝ մթություններից,
շները՝ շներից,
երեխաները՝ երեխաներից,
կանայք, սակայն, նույն ձևով կքնեն
տղամարդկանց հետ,
իսկ պացիֆիստները կկոչեն խաղաղության:
Հավատում եմ, որ կմեռնես դու՝հավատալով,
թե կառուցեցիր քաղաքը:
Հավատում եմ, որ դու կառուցեցիր քաղաքը:
Հավատում եմ քեզ և քաղաքին:
Իսկ այժմ, այո, ես հավատում եմ,
այժմ ես գիտեմ, որ դու կանգնեցրիր քաղաքը:
Ave, Cezar..


Մեկնակետ
Ո’չ, դժվար է հավատալ, որ տասներկու տարի առաջ
ես բոլորեցի հիսունը:
Այդ ինչպես պատահեց, որ դեռևս
տասներկու տարի առա~ջ
ես դարձա այնքան ծեր:

Իսկ շուտով կասեմ` տասներեք տարի առաջ
ես բոլորեցի հիսունը:
Ո’չ, ո’չ, անհնար է:
Երկինքը`կապույտ, ինչպես երբևէ,
Իսկ դու`հմայիչ, ինչպես երբևէ:
Իսկ, գուցե, ուղղակի,
ժամացույցը ճիշտ չի աշխատում:
Լողում են սենյակում
ծխախոտի ծուխը և բույրը վիսկիի.
նրանք ուզում են
ինձ հետ լինել …բայց ոչ,
չի կարելի հավատալ, որ տասներկու տարի առաջ
ես բոլորեցի երկու անգամ քսանհինգը:
Քո ձեռքը խաղում է իմ մազերի հետ,
ես գիտեմ`նա փորձում է ճերմակ մազեր գտնել:
Դե ինչ, մի տասը կլինի,
բայց փորձի’ր գտնել դրանք:
Ես նորից սկսեցի կարդալ դասականներին,
որոնց մոռացել էի վաղուց:
Պետք է շտապել,
ո’չ, հարցը մոտալուտ մահվան մեջ չէ,
ուղղակի շուտով ես կասեմ`
տասներեք տարի առաջ
ես բոլորեցի հիսունը…
Եվ հետո կգա տասնչորսը,
և ես վախենում եմ,
ես վախենում եմ այդ թվից,
և եթե քեզ ճիշտն ասեմ,
ես վախենում եմ թվից` տասնչորս:


Appel Rejete

Սա շեղբի կանխազգացումը չէ, որ կանջատի
ինձ ինձանից,
և ոչ վստահություն նրանում, որ հետո կլինի ոչ այնպես,
ինչպես մենք ենք պատկերացնում:
Թող կատարվի այն ամենը,
ինչ պետք է կատարվի, և բավական է:
Սակայն, թող բոլոր մարդիկ քնեն այդ ժամին,
իսկ խոլ պատերով շրջապատված բակը
արշալույսին կգան միայն հանդիսատեսները`
արյան ծարավ,
և նրանց ձայները կխլացնեն աղմուկը իմ արյան,
թող իսկապես չլինի ո’չ մարդը, ո’չ ծառը,
ո’չ էլ` արևը պատուհանում,
որովհետև պատուհան չի լինի,
թող ամեն ինչ կատարվի խավարում անաչք,
թող բոլոր մարդիկ քնեն խաղաղ,
երբ նրանց մի մասնիկը անջատում են իրենցից:
Ո’չ, ո’չ, մահապատժի կանխազգացում չէ դա
և ոչ էլ` մահվան սարսափի,
որ կքայքայի նյարդերը իմ, ինչպես գոտիները, որոնցով
ես կապված կլինեմ.
կանխազգացում չէ ակնթարթի`
հավերժություն թվացող,
թե կիջնի գիլյոտինի եռանկյուն դանակը,
ոչ հյուսի, թե կարող է պատահել`
ամեն ինչ անավարտ կմնա հետո.
ո’չ, ո’չ էլ ճիչը, որ ակամա պատռում է բերանն իմ:
Ես մտածում եմ թմբուկների, հանրային
մահապատժի մասին,
և այն մասին, թե ինչպես կանցնեմ երկու մոխրագույն
շարքերի միջով`
իմ արյանը ծարավ, իմ անունն անիծող,
խելագար- աչքերի և եղունգ - գայլերի մասին,
և’ մարդկանց մասին, և’ արևի, որ չհոգնող
հանդիսատես է տարբեր տեսարանների,
և ինչ-որ մեկի` հերոս դառնալու հնարավորության մասին,
և ուզում եմ հավատալ, որ
ահա այս փակ պատուհանից այն կողմ
ինչ-որ մեկը աղոթում է կամ արտասվում,
և ես այդ ինչ-որ մեկի հետ ամբողջացած եմ,
զոհ եմ մյուս զոհերի հետ,
և բաժանված եմ հազարավոր կտորների:
Ո’չ, այդ իմ մահվան ժամը չէ’,
դեռ պարանոցս մերկացված չէ դահճի առաջ:


Աստվածները
Աստվածները քայլում են մեր աշխարհով`
գարշանքով բարձրացնելով փեշերն իրենց:
Կատուների քայքայվող դիակների կողքով,
տրորված որդերի կողքով,
նրանք անցնում են իրենց սանդալներով`
խոնավ` ժամանակի թքից:
Նրանք արդեն չեն ապրում երկինքներում`
տանջանքներից գահավիժած մեղավոր երկրի,
նրանք քայլում են` տանջված ծանր երազից
և ճահճային տիղմից,
կանգ են առնում,
հաշվում են իրենց մեռելներին,
շներին` դուրս գցած լեզուներով,
և զգուշորեն ու ագահաբար
նայում են դեպի անդունդը,
ու կռվում են առնետները միմյանց հետ`
դրոշակների պատառների համար:


After such pleasures
Այս գիշեր ես քո շուրթերն էի փնտրում ուրիշ
շուրթերի մեջ
և համարյա հավատացի, որ գտել եմ քեզ,
չէ’ որ ես` կույրս, գիտեմ` ինձ կնոջ մեջ ձգում է գետը:
Բայց ինչպիսի ձանձրույթ. հասնել ափին երազի
և հասկանալ` հաճույքը` ստրուկ է խղճուկ`
կեղծ մանրադրամ ստացած:
Մոռացվա’ծ, սիրելի’, ինչպես կուզեի ես,
հարություն տալ տանջանքին այն,այն հույսին անհույս`
Բուենոս Այրեսում:
Եթե կրկին սիրեի քեզ
նավահանգստի կողմը նայող իմ տանը,
եթե կրկին հանդիպեի քեզ առավոտյան
սրճարանում,
և եթե ոչի~նչ, ոչի~նչ
դեռ պատահած չլիներ
և անհրաժեշտ չլիներ ոչինչ մոռանալ,
և ձեռքերը քո` չջնջել հիշողությունից…
թող մի բան մնա միայն` պատուհանը` դեպի
անաստղ երկինք:


Happy New Year
Արդյոք շա’տ բան եմ խնդրում.
ես կուզեի, որ քո ձեռքը`
որպես փոքրիկ գորտ, քներ իմ ափերի մեջ:
Ի’նչ է ինձ հարկավոր: - Այս դուռը բացել,
քո աշխարհը մտնել,
փակ, կանաչ և քաղցր աշխարհը:
Այս գիշեր, երբ վերջանում է բուի միայնության տարին,
չե’ս տա ինձ ձեռքդ.
Դու` հեռու ես…
Ես օդից կստեղծեմ քո ամեն մի մատը
և նուրբ միջուկը քո ափի,
կստեղծեմ հակառակ կողմը`
երակների հյուսվածքով երկնագույն ծառերի աշխարհը:
Կարծես թե ինձնից է կախված
գոյությունը աշխարհի,
հաջորդականությունը տարվա եղանակների,
կանչը աքաղաղի, սերը մարդկային:
Իմ ափերի մեջ եմ
ես վերցնում քո ձեռքը…


Սիրային նամակ
(Ժամանակակից բանաստեղծություն)
Այն ամենը, ինչ քո մեջ պետք է սիրեի,
իրականում, այնքան քի’չ է,
իրականում` ողջը հենց այդ է:

Մոտակայքում թափառող շունը, բլուրը, ափը գետի,
տաղտուկը ամենօրյա, ամեն տեսակ դատարկ բաները,
վարսերը` ցորենի ոսկով ծփացող,
բույրը քո մարմնի, որ ինձ հետ է ամենուր,
օրվա ընթացքում ասած քո խոսքերը`
իմ դեմ և իմ օգտին:
Այդ ամենը այնքան քիչ է,
բայց չէ’ որ ես սիրում եմ այդ ամենը,
քանի որ սիրում եմ քեզ:
Թող որ նայես ու չնկատես ինձ,
թող որ գիշերը ինձ սիրես`
ատելով առավոտյան,
թող որ դու ճչաս` տրվելով ինձ,
և քո ճիչը լսեն փողոցում.
և թող հաճույքները, որոնց կտրվենք մենք,
դառնան նշանը մեր ազատության:


Սոնետ
Սերը խխունջ է. նրանում մնում են
հիշողությունները, կերպարները ու ձայները.
նրանք առավել իրական են` անջատումի մեջ,
ծովից հեռու` առավել լսելի է աղմուկը ծովի:
Աշնան օրերի ցրտից`
կոտրատում է ցավով տերև- ձեռքերն իր ծաղիկը,
և արթնանում է ուրախության ու ցավի մեջ,
արևի տակ` իր ամեն մի բջիջով:
Հրաշագեղ արձանը միայնակ է,
մշտապես միայնակ և երբեք` տրտմության մեջ.
(հպարտ եղի’ր դու, բայց մի’ հակաճառիր նրան),
քարից ու երազից է ստեղծված,
ոչնչից, բայց մինչ այժմ իսկական,
ճերմակ շուշանից ճերմակ է սերը: