>>> Home NEWS RESPONSES ՎԱՉԵ ԵՓՐԵՄՅԱՆ ԶԲՈՍԱՆՔ ՙԵՍ ԲԱՌ ԵՄ ԴԱՐՁԵԼ՚* ՏՈՂԻ ՀԵՏ

Naira Hambardzumyan

ՎԱՉԵ ԵՓՐԵՄՅԱՆ ԶԲՈՍԱՆՔ ՙԵՍ ԲԱՌ ԵՄ ԴԱՐՁԵԼ՚* ՏՈՂԻ ՀԵՏ

E-mail Print PDF
There are no translations available.

1.   Ետ: ---Ինչքան էլ շարունակենք հայրենասիրական խաղատեսակներ հորինել ու գաղափարախոսական թակարդներ լարել, միևնույն է, ամեն անգամ ծուղակում պատմությունն է հայտնվելու, իսկ մշակույթը (բարձր իմաստով) թևածելու է հեռուներում: Պատմությունն ու մշակույթը երբեք հոմանիշ չեն դառնալու, իրար մեջ չեն ներառվելու, հակադիր են լինելու` ինչպես ներքևն ու վերևը: Այսպես է, որովհետև իրարանցում-իրադարձություն-պատմություն նշանաշարը Կարգից դուրս է, տրամաբանությամբ է առաջնորդվում, իսկ տրամաբանական ամեն մի ընթացք, իբրև կանոն, սկիզբ է առնում հարաբերական ելակետից, տևում պայմանական բաղադրիչների փոխհարաբերությունների շնորհիվ և ... իրական ավարտ ունենում: Ընդ որում, կարևորը ոչ այնքան արդյունքն է, որքան տրամաբանական հերթական շղթայի տրամաբանված (տրամաբանորեն արդարացված) լինելը: Սրա մեջ չէ± թաքնված պատմության ողբերգականությունը: Կամ` նաև սրա’ մեջ...

 

Լռություն-բանաստեղծություն-մշակույթ նշանաշարը մտածողության ոլորտում է, որտեղ պայմանականությունը էական դերակատարում չունի: Մտածողությունը կարգ է, ասել է թե` ամեն ինչ ի սկզբանե և ի վերջո մտածված է, հայտնի է ու կանխատեսելի: Կամ պարտավոր է այդպիսին լինելու: Իրարանցումը, իրադարձությունը և պատմությունը համարժեք, համանշանակ ու համընկնելի չեն, չեն կարող փոխարինել իրար, քանի որ տրամաբանության ընթացքն աստիճանական է, ուրեմն` հաջորդաբար անհետացող. – հաջորդ քայլը նախորդի շարունակությունն է, բայց ժառանգը կամ գենետիկ կրկնությունը չէ: Լռությունը, Բանաստեղծությունը, Մշակույթը համարժեք են ու կարող են փոխարինել իրար. – Մշակույթը տեղավորվում է Լռության մեջ, Բանաստեղծությունը համընկնում է Մշակույթին, մինչդեռ պատմությունը չի կարող տեղավորվել իրադարձության կամ իրարանցման մեջ: Ավելին` Բանաստեղծությամբ ճանաչելի է Մշակույթը, իրադարձությամբ պատմությունը չի ճանաչվում, որովհետև պատմությունը իրարանցումների և իրադարձությունների շարք է ու նրանց պարբերական ավարտը: Կնշանակի` պատմությունը նաև բազում սկիզբ-սկսվածքներ ունի:Լռությունը, Բանաստեղծությունը, Մշակույթը անսկիզբ են ու անվերջ, անընդհատելի (համենայն դեպս` սկիզբն ու վերջը անհայտ են ու ենթադրելի չեն):
2.    Առաջ: ---Պատմության մեջ ամեն ինչ հնարավոր է այն պատճառով, որ ենթարկվում է տեսնում եմ-չեմ տեսնում, ընդունում եմ – չեմ ընդունում և այստեսակ այլ հակադրություններին: Լռություն-Բանաստեղծություն-Մշակույթ համակարգի համար զավեշտական ձևիմաստ կրող ՙԵս եմ պատմությունը՚ բացականչությունը տրամաբանորեն ճիշտ է, քանի որ անթերի կեցվածք է և, ուրեմն, դուրս է որևէ կարգից: Իրերը, տվյալ դեպքում` ես-ը, պատմությունը, ՙեմ՚ բայական կամուրջը, իրենց նշանակությամբ, դիրքով, դերակատարումով պատմության մեջ կարգ չեն ձևավորում, որովհետև նրանք տրամաբանության տրամադրությունից կախված տարաբնույթ պայմանականություններ են սոսկ: Իրերը կարգավոր են, երբ հայտնվում են Լռություն-Բանաստեղծություն-Մշակույթ ոլորտում:
‹‹Ես բառ եմ դարձել›› շշունջն արդեն կեցվածք չէ, այլ մշակութաբանական գործողություն. Լռության սահմաններում իրականացվող անընդհատական ‹‹ինքնասպանություն››- փոխակերպում է: Պատմության մեջ դառնում են (խոլոպ, հերոս, արքա...), կեցվածք են ընդունում. – պատմությունն ի վերջո տարածություն է, որտեղ ամեն ինչ պիտի երևա. անտեսանելի, առանց թոզ ու դումանի պատմություն գոյություն չունի: Լռություն-Բանաստեղծություն-Մշակույթ հյուսվածքին բնորոշ է տարրալուծվելը, անէանալը, փոխաբերվելը...
Պատմությունն ու Բանաստեղծությունն այսպիսով չեն կարող ներառվել իրար մեջ  փոխճանաչելի ու փոխգիտակցելի չեն: Եթե ‹‹Ես եմ պատմությունը›› ծրագրային ելույթը բեմականացվի Լռության սահմաններում` աղմուկ-աղաղակ է առաջանալու, իսկ երբ ‹‹Ես բառ եմ դարձել›› աղոթատողը հնչի տեսանելի տարածության մեջ, զուտ բանաստեղծական գործողությունն ընկալվելու է որպես քաղաքակրթական հետևանք: ՙԻնքնասպանությունը նշանակում է պարտվել հասարակությունից՚ - տեղափոխվելով պատմության տարածք` ‹‹Ես բառ եմ դարձելը›› հենց այս իմաստն է ձեռք բերելու: Մինչդեռ Լռություն-Բանաստեղծություն-Մշակույթի ինքնաբավ ներկայությունը հասարակության պարտությունն է ենթադրում: Պատմությունն Ինքնասպանություն չի ընդունում, պատմական գործողությունների պսակը հերոսական մահն է. առանց վերջինի պատմությունը կվերածվի անանուն իրերի խառնակույտի: Մեծ հաշվով, պատմությունը Մահն է: Խաղաղ, անաղմուկ պատմություն չի լինում, այդ պատճառով էլ Պերիկլեսի Աթենքը Մշակույթի մեջ է:
Ամեն մի հերոսական մահով պատմությունը շունչը վերականգնում ու վերագտնում է իր իմաստը: ‹‹Ես բառ եմ դարձել›› կարգի մշակութաբանական ամեն մի Ինքնասպանությամբ նեկրոֆիլ Պատմությունն ու հերոսական մահվան արձագանքով իբր-կենդանի հասարակություն-ամբոխն անակնկալ սայթաքում է քառասուն գազ խորություն ունեցող հորի մեջ և անշնչանում Բացահայտվող Ինքնության  շողարձակումից...
3.   Դադար:---Ճակատագիրը թաքնված-թաքցված կենսագրությունն է: Բանաստեղծությունը փորձ է ընթեռնելի դարձնելու Երկնքում գրառված ճակատագրերը: Վերծանման գործողությունն իմացական հմայք ունի, քանի որ ճակատագրերի վերծանման տևողությունը սկիզբ է առնում Երկնային Ջրերի Տեղատվության պահերին, երբ հանդիպում են բանաստեղծն ու ափհանված բառերը: Ավաղ, նահանջելիս Երկնային Ջրերն իրենց հետ որևէ բան չեն տանում: Այդ պատճառով էլ Այնտեղ Լռում են Այստեղ Գրվածի մասին, և անգամ հաջողված (մեր կարծիքով) փորձերը չեն դառնում Այնտեղի Կենսագրության գոնե մեկ պարբերությունը...
Իմացական հմայք եմ ասում, քանի որ ոչ մի վերծանում անկասկած ու վերջնական չէ: ՙԿարևորը ճանապարհն է՚...ՙԵս բառ եմ դարձել՚ մշակութաբանական Ինքնասպանությամբ նշանավորվում են պատմության ու հասարակության պարտությունը բանաստեղծությունից և բանաստեղծության պարտությունը Երկնքից: Սա անփոփոխ ու հավերժական Կարգ է...

* - Նաիրա Համբարձումյան ՙԵս բառ եմ դարձել՚, 2008թ, Երևան: Իմ դիտարկումներին համապատասխանող բանաստեղծությունները կարող եք ընթերցել նշված գրքում:

 

Add comment


Security code
Refresh


* * *

And I will sleep one day
(like an old pre man)
Just
Without the blanket.
And the wind will flap the foliage of the pines,
And the angels will hang from the night with bet eyes far away
In the time of their declension:
And again things will slumber in peace
Until morning
And the process again
Will mix signs to the life.
And there will be no one
To stop my fall,
In the time of declension.

AUDIO


PopUp MP3 Player (New Window)

VIDEO