>>> Home INTERVIEW LITERARY Poetry - disclosing of the thinking person.

Naira Hambardzumyan

Poetry - disclosing of the thinking person.

E-mail Print PDF

(հարցազրույց բանաստեղծուհի Նաիրա Համբարձումյանի հետ)

-Նաիրա, քո բանաստեղծական տեսողությունն այնքան մաքուր է: Քեզ և մի քանի այլ ժամանակակից բանաստեղծների կարդալիս մարդ մտածում է, թե Աստված բանաստեղծին մի նոր հնարավորություն է տվել` առարկաներին, կենդանիներին անուններ տալու, տարբերակելու առարկաները քաոսից, վերահայտնագործելու աշխարհը: Քո երկրորդ գրքի վերնագիրն էլ այս առումով շատ խորհրդանշական է` «Ես բառ եմ դարձել»:
-Այո, բանաստեղծը կարող է թափանցել երևույթների խորքը, անգամ նոր անուններ տալ դրանց: Դա մեծ երջանկություն է: Շատ հաճելի էր, երբ ուսանողներիցս մեկը գիրքս ընթերցելուց հետո ինձ այսպիսի հաղորդագրություն ուղարկեց. «Շնորհակալություն, որ Դուք բառ եք դարձել»: Ես իսկապես նոր ուղիներ եմ որոնում, նոր բառեր` իրականությունը բանաստեղծություն դարձնելու համար: Ուզում եմ նոր պատկերներ բերել գրականություն, բայց նոր պոեզիա ասելով` չեմ պատկերացնում ինչ-որ օտարամուտ, օտարահունչ երևույթ: Այն պետք է բխի մեր ազգային արժեքներից, միայն թե գրված լինի ավելի թարմ շնչառությամբ:
-Արի մի քիչ ավելի հստակեցնենք, թե ինչ ենք հասկանում` ազգային արմատներից չկտրված բանաստեղծություն ասելով: Այս խնդրին շատ են անդրադառնում, սակայն կարծես անհասկանալի է մնում, թե ի վերջո որո՞նք են այդ ազգային արժեքները, որ պետք է պահպանի այսօրվա գրողը:
-Չպետք է հրաժարվես քո ազգային ինքնությունից: Արևմտյան և արևելյան մտածողություններն ուսումնասիրելուց հետո պետք է շուռ գալ և նայել, թե դու ինչ ունես: Միայն այդ դեպքում ստեղծագործությունը կապրի տևական ժամանակի մեջ: Գրողի համար չափազանց կարևոր է կիրթ լինելը, օտար լեզուների տիրապետելը: Թարգմանական գրականությունը շատ հարուստ չէ, և անհրաժեշտ է բնագրերով գրական գործեր ընթերցել, որովհետև միայն հիմնավոր կրթություն ստացած մարդը կկարողանա ընտրել-համադրել ազգային արժեքները ժամանակի պահանջների հետ: Նաև գրական հոտառություն է պետք, որ կարողանաս առանձնացնել լավ գրականությունը, այն, որից արժե ինչ-որ բան վերցնել քո երկրի գրականության համար:
-Ի՞նչ ասել է լավ գրականություն: Կարծես վերանում են լավ ու վատ գրականությունները տարբերակելու օբյեկտիվ չափանիշները:
-Պետք է շատ կարդալ, որ կարողանաս գոնե քեզ համար գտնել այդ չափանիշը և առանձնացնել լավն ու վատը:
-Այսօր շատ գրողներ կարծում են, որ գրականությունն արդեն իր առջև ինչ-որ արժեքներ տարածելու խնդիր չի դնում: Ամեն բան սուբյեկտիվանում է: Ըստ քեզ` այնուամենայնիվ պահպանվու՞մ է ինչ-որ բացարձակ արժեք, բացարձակ չափանիշ:


-Այդ չափանիշը միշտ էլ եղել է: Այլ հարց է, թե գրական դաշտն ինչքան է լայնացել: Նկատի ունեմ այն հանգամանքը, որ դրսի հետ շփումներն այսօր շատ ավելի սերտ են, քան, ասենք, տասնհինգ տարի առաջ: Նշանակում է` լայնանում է աշխարհընկալման պարագիծը: Այն գրողը, որն անընդհատ աշխատում է, կարողանում է հասարակական կյանքի, միջմշակութային շփումների այս ծավալումից շատ բան վերցնել իր գրականության համար լավ իմաստով: Այստեղ դարձյալ առնչվում ենք այն հարցին, թե որքանով է գրողը կարողանում պահպանել իր ազգային արժեքը: Բայց ես կարծում եմ, որ բոլոր գրական իրողությունները, որ այսօր տեսանելի են մեր գրական դաշտում, անհրաժեշտ են գրականության զարգացման համար: Բոլորն իրենց տեղն ունեն, նույնիսկ ամենաշատ քննադատվողները, որովհետև անկախ հասարակության զարգացման մակարդակից, անկախ այն հանգամանքից` գրքերն ունեն ընթերցող, թե ոչ, գրականությունը զարգացող երակ է, և գրողներից յուրաքանչյուրը, պատկերավոր ասած, իր վտակն է բերում: Ժամանակն ամեն բան կորոշի: Ժամանակ կգա, երբ ամեն բան կընկնի իր տեղը, կտարբերակվեն մնայունն ու ոչ մնայունը:
-Այսօրվա հայ գրականությունը պե՞տք է ունենա և ունի՞ արդյոք կրթելու, լուսավորելու նպատակ:
-Բոլոր ժամանակներում էլ գրականությունը պետք է նման նպատակ ունենա: Այսօր էլ այդպես է, բայց կան նաև այլ իրողություններ: Գրականությունը, մասնավորապես պոեզիան այսօր ավելի սոցիալական է դարձել: Դա ժամանակակից կյանքի պահանջն է: Խորհրդային տարիներին, օրինակ, չէր կարող սոցիալական պոեզիա լինել: Կային թեմաներ, որոնք մշտապես արծարծվում էին, կային, որ մշտապես փակ էին: Ընթերցողին իսկապես հուզող հարցերն են այսօր ամենից առաջ դրված գրականության առաջ` առօրյան, առօրյայում ծառացած խնդիրները: Եվ այս երևույթը չի կարելի դիտել միայն կենցաղային մակարդակի վրա: Այս ամենի նպատակը վերջին հաշվով նորից վեհին է հանգում, ինչպես առաջ էր: Չէ՞որ դու գրում ես մի բան, ներկայացնում ես մի վիճակ` ցանկությամբ, որ հետո քո պատկերած իրականությունը գոնե փոքր-ինչ բարելավված տեսնես:
-Կարելի՞ է ասվածն ընդհանրացնել այս կերպ. գրամոլների համար սոցիալական պոեզիան վեր է ածվում կենցաղագրության, այնինչ տաղանդավոր բանաստեղծի առաջ բացում է նոր հորիզոններ, առիթ տալիս քիչ առաջ մեր նշած այն ընկալմանը, որ բանաստեծին Աստված աշխարհի իրողություններն անվանակոչելու մի նոր հնարավորություն է տվել:
-Միանշանակ: Պետք է տարբերել սոցիալական պոեզիան կենցաղագրությունից: Եթե մեկը տրոլեյբուս է նստել, հետո բանաստեղծություն գրել այդ մասին, կարդում ես ու զգում, որ տողերը կարծես թափվում են, բանաստեղծության մեջ բանաստեղծություն չի մնում: Այլ բան է, որ իսկական բանաստեղծը տրոլեյբուսը կարող է հրաշալի բանաստեղծության վերածել: Երբ բանաստեղծության պատկերների ներսում կա սոցիալական խնդիր, ստեղծվում է սոցիալական պոեզիա: Այսօր շատ բանաստեղծների, հատկապես երիտասարդների գրչի տակից դուրս են գալիս գործեր, որոնք նույնիսկ շփոթեցում են, այդքան որ նոր են ու անսովոր, թեև կարող են գրված լինել բազմիցս շոշափած թեմաներով:
-Բայց արդյո՞ք մեր այսօրվա պոեզիան անմիջականորեն բխում է օրվա խնդիրներից, թե՞ ավելի շատ փոխառված է եվրոպական ու ամերիկյան պոեզիայից, հաճախ վերացական է ու մեր իրականությունից կտրված:
-Իմ պոեզիան որ հաստատ բխում է մեր իրականությունից: Եվ առհասարակ, չեմ կասկածում, որ մեր ժամանակակից պոեզիան անմիջականորեն կապվում է օրվա իրականության հետ: Ես չեմ պատկերացնում, որ ինչ-որ մեկը սկսի գրել մի բանի մասին, որի միջով ինքը չի անցել: Կարծում եմ` սոցիալական պոեզիայի ստեղծման գործոններից մեկը գործազրկությունն է: Դա նշանակում է ոչ թե այն, որ մարդը պետք է գործազուրկ լինի, որ սոցիալական պոեզիա ստեղծի, այլ այն, որ գործազրկությունը ստեղծում է տարաբնույթ հոգեբանական-հասարակական խնդիրներ, որոնք միայն ուշադիր հայացքով քննելիս ես հասկանում, որ հիմքում գործազրկությունն է: Այդպիսի խնդիրներ են հասարակությունից օտարվածության զգացումը, չգնահատվածության ու լքվածության զգացումը: Առկա խնդիրները մի մթնոլորտ են ստեղծում, որոնք բանաստեղծության մեջ վերածվում են այնպիսի պատկերների, ինչպիսիք տեսնում ենք:
-Ըստ քեզ` մեր ժամանակակից պոեզիան քայլու՞մ է աշխարհի պոեզիայի հետ համընթաց:
-Կարծում եմ` քայլում է և քայլելուց բացի նաև մրցակցում է: Մենք շատ տաղանդավոր բանաստեղծներ ու արձակագիրներ ունենք և՛ ավագ սերնդի, և՛ երիտասարդների մեջ:
-Կարո՞ղ է հայ ընթերցողն իր հարցերի պատասխանները փնտրել արդի հայ պոեզիայում:
-Դա կախված է այն բանից, թե նա ինչպիսի ընթերցող է: Եթե նա սերիալ նայող ընթերցող է, ապա չի գտնի, եթե այնպիսի ուսանող է, որը բուհ է գնում միայն հագուստն ու շպարը ցույց տալու համար, դժվար թե գտնի, բայց այն ուսանողը, որի համար սովորելն ինքնանպատակ չէ, այն ուսանողը, որը ցանկանում է ձևավորվել ու կայանալ որպես անհատ, իսկական քաղաքացի իր երկրի համար, ինձ թվում է` կարող է գտնել ոչ միայն պատասխաններ, այլև հոգևոր բավարարվածություն: Միայն թե մեր հասարակության մեծ մասը դեռ չի փնտրում այդ պատասխանները: Այսօր էլ ընթերցող կա, բայց քիչ: Բայց դա նաև սոցիալական պայմանների խնդիր է. ի՞նչ պահանջես մի հասարակությունից, որ այսպիսի սոցիալական վիճակում է գտնվում: Ամբողջ աշխարհում գրական շուկա կա, զարգանում է գրահրատարակչական գործը: Համապատասխան կազմակերպություններն ընտրում են լավագույն գրողներին, հետո զբաղվում նրանց գովազդով, իմիջով, տարածում նրանց գործերը և շահույթ ստանում: Իսկ մենք այսօր այս ոլորտում ոչինչ չունենք` սկսած դպրոցից: Դպրոցական ծրագրով նախատեսված վերջին հեղինակից` Հ. Մաթևոսյանից հետո ուսուցիչը ոչինչ չի կարդում, ուր մնաց թե աշակերտներին խորհուրդ տա կարդալ: Բայց ինձ թվում է, որ պետք է լավատես լինել: ՄԻ օր այդ ընթերցողը կգա:
-Որքանո՞վ է մեր այսօրվա պոեզիան անհատականությունների պոեզիա, և որքանո՞վ է այն «սերնդային»: Ի՞նչ ես կարծում, տարիներ հետո մեր ժամանակի մասին խոսելիս ի՞նչ ընդհանուր միտումներ կառանձնացնեն: -Ինձ թվում է` ինչպես ձևավորվել է 60-ականների սերունդ, 70-ականների սերունդ, 80-ականների սերունդ, ինչու՞ չէ, արդեն նաև 90-ականների սերունդ, կգա մի ժամանակ, երբ կառանձնացնեն նաև 21-րդ դարասկզբի սերունդը: Այսօր շատ դժվար է ասել, թե դեպի ուր ենք գնում, ինչ ճանապարհով ենք գնում: Երբ մի քսան տարի անց հետ նայեն, կընտրեն մի գլխավոր հատկանիշ ու այդ հատկանիշով կբնորոշեն արդի գրական ընթացքը: Բայց մի բան է, երբ բոլորը հոսքով գնում են, մեկ այլ բան է, երբ նրանցից մի քանիսը ցատկ են կատարում դեպի առաջ, պոկվում-առանձնանում են բոլորից: Կլինեն անուններ, որոնք ավելի շատ բան կվերցնեն այս դարից ու կբերեն գրականություն, քան «մարմանդ գետով հոսողները»: Շատ բան է կախված այն բանից, թե նրանք ինչը կպահպանեն ընդհանուր միտումներից և ինչը կմերժեն: Իսկ այսօր ես ոչնչից չեմ դժոհում: Մեր գրականությունը զարգանում է այնպես, ինչպես պետք է զարգանա:
-Ավանդաբար գրականության տարածքն առավելապես եղել է տղամարդկանցը, իսկ այսօր վիճակը փոխվել է: Ըստ քեզ` ինչո՞վ է սա պայմանավորված, արդյո՞ք միայն կնոջ ձեռք բերած ավելի մեծ ազատությամբ:
-21-րդ դարի կինը շատ ուժեղ է և՛ մտավոր, և՛ շատ այլ կարողություններով: Երևույթների խորքերը թափանցելու, վերլուծելու առումով շատ տղամարդիկ շատ կանանցից շատ բան ունեն սովորելու: Դա միայն ազատությունով պայմանավորված չէ: Մենք այսօր էլ ապրում ենք մի հասարակության մեջ, որտեղ շատ բաներ չի կարելի անել: Բազմաթիվ այլ գործոններ կան, որոնք հանգեցնում են կատարելագործման: Ինֆորմացիայի գերառատության ժամանակ է, կինը լավ կրթություն կարող է ստանալ: Ուղեղը դառնում է շատ ավելի ճկուն, քան առաջ էր, և այս կատարելագործումը ընթանում է ամեն օր:
-Իսկ դու տարանջատու՞մ ես կանանց պոեզիա և տղամարդկանց պոեզիա եզրերը:
-Չեմ տարանջատում: Չեմ ընդունում զուտ կնոջական հոգսերի ճղճիմ պոեզիան: Եթե ես բանաստեղծուհու տողերից զգացի, որ նա միայն լվացքի փոշու հոտն է բերում գրականություն, ապա նրա ստեղծածը պոեզիա չեմ համարի: Տողերից պետք է զգացվի, որ կինը մտածում է. քնարականի կողքին նաև ուժ է հարկավոր: Պոեզիան առհասարակ մարդկանց մտածող տեսակի բացահայտումը պետք է լինի:

 

Հարցազրույցը վարեց Մարիամ Կարպետյանը

Add comment


Security code
Refresh


* * *

And I will sleep one day
(like an old pre man)
Just
Without the blanket.
And the wind will flap the foliage of the pines,
And the angels will hang from the night with bet eyes far away
In the time of their declension:
And again things will slumber in peace
Until morning
And the process again
Will mix signs to the life.
And there will be no one
To stop my fall,
In the time of declension.

AUDIO


PopUp MP3 Player (New Window)

VIDEO